De dood maakt geen geluid

Waar ben je

 

 

waar ben je?

jij

die op de hoge wolken reist

de zeeën drooglegt

stenen stapelt

voor een huis waarin

jij niet wilt wonen


jij

die speelt met vuur

vernietigt

wat je kreeg


waar ben je?

jij

die je handen wast

in het water van een drooggevallen beek




 

Photo & text © Sjaak Verboom


Eind augustus 2026 ben ik naar De Hoge Venen in België en naar Zuid-Frankrijk gereisd. Iedereen wenste mij een fijne vakantie maar het was geen vakantietripje, ik wilde naar de verbrande bossen.

Ik ben documentair fotograaf maar ik wilde geen documentair project maken van dit stille, grote drama.


Ik wilde daar zijn - voelen hoe het is het om in de woestenij van een verbrand bos te zijn terwijl de zon ondergaat. De nacht komt.

Nou, op zo’n plek is het vooral stil. Geen wild, geen insect, geen spinnetje kruipt over het mos. Er is geen mos meer.


De dood maakt geen geluid.


Weerman Peter Kuipers Munneke schreef in de NRC dat het zo stil bleef in de media en politiek na een zomer zonder weerga.

In de media wel veel emotie maar geen aandacht voor de oorzaken van deze catastrofe. “Je kon het idee krijgen dat het ons dit jaar allemaal gewoon overkwam,” schrijft hij.

Een economische schade van tientallen miljarden euro’s en zo’n 35.000 doden in Europa. Tienduizenden mensen die geëvacueerd moesten worden, dan hier, dan daar. Tsja, maar niet teveel over praten, het ligt allemaal nogal politiek gevoelig.


Voordat ik die avond de zon zag ondergaan in dat wat ooit een bos was, had ik me gewapend.

Op weg naar het zuiden was ik twee dagen in de kloostergemeenschap Taizé. Daar zat ik met mijn grijze kop vol dromen en zorgen tussen duizenden jongeren uit alle landen gewoon op de vloer van die vreemde plek. Er werd gezongen en gebeden voor vrede in het Frans, Nederlands, Oekraïens, Russisch, en in zoveel andere talen.


Nu maak ik teksten bij de foto’s die ik maakte. Het is een zoektocht. Misschien werkt het om met andere ogen te kijken naar wat we allemaal zagen gebeuren deze zomer.





De diepste grond

 

 

de zon wikkelde zich 

in rouwkleed

de dag verdween in nacht


toen kwamen de paarden

vuurrood van kleur

de aarde beefde

en

de hemel scheurde 

los van haar diepste grond


het zand werd glas

de hitte greep haar kinderen


nee

het is haar niet gelukt

hen te bewaren tot de oogst

voor jou


 

Er zijn opvallend weinig wijngaarden verbrand, deze zomer. Dat komt omdat er meestal een vrij brede strook wordt vrijgehouden rond de wijngaard. Daardoor kan het vuur de wijnstokken niet bereiken.

Bij het dorpje Mailhac trof ik deze treurnis. 

Niet ‘gewoon’ dode planten. Wijnstokken lijken een soort waardigheid te hebben. Een grootsheid. Stokoud hout waaraan zomaar druiven gaan groeien. Druiven die worden verwerkt tot wijn die het hart verheugt.

En nu staan ze daar in de nacht bij het licht van de volle maan. Het zijn kadavers. 

Apocalyptische gedaanten. 


Eindeloze zomer van 2026, wat heb je ons toch te zeggen?


Photo & text © Sjaak Verboom


Gewichtloos zijn

 

 

hoe graag zouden we

als in de dagen van weleer

nog één keer

plezier maken

dansen met de wind

meegenomen worden

de herfstbladeren achterna

gewichtloos

vliegen

vallen

licht zijn

onbreekbaar


hoe graag hadden we

nog één keer


 

 

 

 

Deze verbrande struik kwam ik tegen in Zuid-Frankrijk. De takken die als handen in wanhoop naar de hemel reiken op het moment dat de vlammen hen grepen.



Het doet me denken aan het werk van beeldhouwer Zadkine, zijn ‘Verwoeste stad’ in Rotterdam als beeld van de gebombardeerde stad.


Photo & text © Sjaak Verboom


Liefdeslied

 

 

mijn lief

wat heb ik van je gehouden

zoals het ochtendlicht

over je kruinen streek

je zachte fluistering 

in de wind

je gretig groeien

naar mij omhoog


en toen je je ontkleedde

voor mij

blozend in duizend tinten rood


mijn lief

wat lig je daar


dag en nacht heb ik de wind gevangen

voor jou

voor ons

en ook voor hen


waarom hebben ze mij dan zo gehaat dat jij moest sterven 


In de bossen rond het dorpje Pouzols- Minervois valt het me weer op: er zijn hier geen vogels meer. Het enige geluid komt van de windmolen die zacht zoeft in het avondlicht. Het is raar, maar ik vind hem opeens moedig, die molen. Hij gaat maar door, alsof er niets gebeurd is om hem heen.

Alsof hij het niet ziet.

Maar misschien vergis ik mij, moet ik beter leren luisteren. Klinkt er een lied in dat zachte zoeven.


Ik ben aan het fotograferen als ik achter me de regelmatige voetstappen van een jogger hoor. Kort groeten we elkaar. Dan zie ik hem verderop verdwijnen - witte schoenen met zwarte zolen.


Photo & text © Sjaak Verboom


Op blote voeten

 

 

die braamstruik toen, waarom

verbrandde die niet terwijl

de vlammen eruit sloegen


kwam dat door die stem

kunnen woorden vuren doven


hier was het stil die dag

geen stem

die hem kwam redden

geen man op blote voeten

het hoofd gebogen

sandalen in zijn handen


in welk vuur klinkt nu weer eens stem

die mijn naam kent

mij aanspreekt


is het vuur nu zelf stem geworden

die spreekt

mij opdraagt


  • doe de schoenen aan je voeten


en ga


  • laat je wapens vallen


en vecht


  • zoek naar oude woorden



en spreek


hij was alleen die dag

toen de vlammen

doelgericht

zijn hart opzochten


Ik weet niet hoe dit kan. Lopend en zoekend door de verbrande natuur in het zuiden van Frankrijk was dit de meest merkwaardige boom die ik heb gezien.

Er zat een groot gat in de stam een paar meter onder de afgebroken kruin.

Hoe blijft dit staan? 


Is de zwaartekracht op dit stukje aarde plaatselijk opgeheven?


Soms zie je dingen die onmogelijk zijn waardoor je maar één ding kan doen: meer zintuigen open zetten dan een mens heeft.


Photo & text © Sjaak Verboom


Raak mij aan

 

 

raak mij aan

maak je handen zwart

lees je toekomst

in de lijnen


neem mij

verzaag mij

tot zwarte planken

voor je doodskist

sla spijkers

wat maakt het uit

ik ben

toch al gedood


Photo & text © Sjaak Verboom


Bloedrode maan

 

 

laat nu de nacht maar komen

alle mensen gevlucht

de bomen gedood

alle rubber gesmolten

de sterren gevallen

laat nu de nacht maar komen


en ook jij 

bloedrode maan


Photo & text © Sjaak Verboom